Sürdürdüğüm yazı dizisi hakkında bir arkadaşımdan mektup aldım. Yeni bir akademik çalışmaya dikkat çekiyor. Bu nedenle, enflasyon tahminleri ile ilgili sorunları tartışmayı bir sonraki yazıma bırakıyorum. O çalışmanın temel bulgusunu daha iyi değerlendirebilmek için, yazı dizisindeki saptamaları bir kez daha vermek istiyorum.
Birincisi: Enflasyon hedeflemesini ‘açık’ biçimiyle uygulamaya başladığımızdan beri ne yazık ki hedeflere yaklaşmakta başarısız olduk. Ortalamada, hedefin üç puan yukarısında kaldı gerçekleşme. Ayrıca, enflasyon atalet kazandı. Uzun bir süredir yüzde 5-11 aralığında dalgalanıyor. Her türlü olumlu faktöre rağmen 2009’da ancak yüzde 6.5’e düştü. Ama iki ay sonra da yüzde 10’a çıktı. Dolayısıyla, yüzde 5-6 arasında bir enflasyonu, biraz da zorlayarak kabul edecek bile olsak, bu düzey kalıcı olmuyor.
İkincisi: Enflasyon yüksek düzeylerde gerçekleşse bile, eğer (H ve I enflasyon göstergeleri gibi) temel göstergelerle ölçülen enflasyon, hedefle uyumlu olacak kadar düşük bir düzeyde ise, bu durumu, ‘enflasyonun ana eğiliminin hedefle uyumlu’ olduğu şeklinde yorumluyor TCMB. Ana eğilimde bir sorun olmadığı için de faiz tepkisi vermiyor.
Üçüncüsü: Enflasyon, bir türlü temel göstergelerle ölçülen enflasyona yakınsamıyor. 2006’nın başından bu yana her ay gerçekleşen ortalama yıllık enflasyon yüzde 8.8 olmuş. Oysa aynı değer H göstergesinde yüzde 6.7, I göstergesinde ise yüzde 6.1. Arada büyük fark var. Üstelik, yine 2006 başından bu yana enflasyon sadece ortalamada değil, her ay, temel göstergelerle ölçülen enflasyonun yukarısında kalmış.
Dördüncüsü: H ve I temel göstergelerindeki olumlu gidişata bakıp enflasyon hedeften yüksekse bile TCMB’nin faiz tepkisi vermemesi, birinci saptamanın ışığında doğru görünmüyor.
Beşincisi: H ve I temel göstergeleri, çeşitli gıda ürünlerinin yanı sıra, fiyatları kamunun şu ya da bu biçimde kontrolünde olan ürünleri dışlıyor. Dolayısıyla, bütçe açığı artma eğilimi gösterdiğinde, en kolay yoldan bu açığı azaltmak için artırılan dolaylı vergiler, çeşitli mal ve hizmetlere yapılan zamlar, H ve I temel göstergeleri ile ölçülen enflasyonda bir değişiklik yapmıyor. Oysa enflasyon bu tür vergiler ve zamlar nedeniyle artıyor. 2006’dan bu yana, enflasyon ile temel göstergelerle ölçülen enflasyon arasında oluşan ve üçüncü maddede belirttiğim büyük farkın nedenlerinden biri de bu. TCMB’nin bu tür uygulamalara tepki vermemesi, hatta bu uygulamalarla enflasyonun hedeften sapacağının belli olmasına karşın faiz indirmesi doğru değil. Dahası kabul edilemez.
Altıncısı: İkinci, dördüncü ve beşinci maddede belirtilen uygulamaların üçüncü maddedeki farklılığın ortaya çıkmasında ve dolayısıyla birinci maddedeki temel sorunun gerçekleşmesinde önemli bir rolü var.
Peki, ne yapmak gerekiyor? İki alternatif var:
Birincisi: Yeni bir temel gösterge oluşturabilir TCMB. Bu gösterge hiçbir şekilde kamunun fiyatlarını şu ya da bu biçimde etkilediği mal ve hizmetleri dışlamaz. Ya da mevcut temel göstergelerden, bu mal ve hizmetleri dışlamayan bir tanesi kullanılabilir.
İkincisi: İlk alternatif mali disiplini çok kalitesiz yollardan sağlayan ve dolayısıyla enflasyonu artıran politikalara tepkisiz kalınmasını önlese de, dördüncü maddedeki uygulamanın sürmesine izin vereceği için, bir süre sonra üçüncü maddede değinilen farklılık ve dolayısıyla birinci maddedeki temel sorun tekrar ortaya çıkabilir. Bu durumda, ikinci alternatif, kökten sorunu halletmektir. Bu da herhangi bir temel göstergeye değil de, tüketici enflasyonunun kendisine tepki vermektir.
Peki, yazının başında sözünü ettiğim akademik çalışmanın temel bulgusu ne? Önce bu çalışmanın ‘çok taze’ olduğunu belirteyim. Bu ay içinde günışığına kavuşmuş durumda. Yükselen piyasa ekonomilerinde enflasyon hedeflemesi uygulayan merkez bankalarının herhangi bir temel göstergeyi değil de tüketici enflasyonunu hedeflemesinin nasıl toplumca daha arzu edilen sonuçlar doğuracağını gösteriyor.
Diyebilirsiniz ki biz zaten tüketici enflasyonunu hedefliyoruz. İlk bakışta doğru gibi, ama yukarıda özetlediğim saptamalar ışığında iş öyle değil: Tüketici enflasyonuna tepki vermeyip temel göstergelere tepki verince, fiilen temel göstergeyi hedeflemiş oluyoruz.
Meraklısı için sözünü ettiğim yazı ağustos 2010 tarihinde NBER’den 16290 numara ile çıktı. R. Anand ile E. Prasad tarafından kalem alınmış: www.nber.org/papers/w16290 adresinden ulaşılabilir.

Memur referandum kozunu kullanıp hükümetten yüksek bir zam koparabilir mi?” Ya da, “Hükümet referandum nedeniyle memura enflasyon hedefini aşan sürpriz bir zam verebilir mi?”
Bugün Gazetesi’nden Erdoğan Süzer bu soruya iki boyutlu yanıt veriyor: Hem evet hem hayır!
İşte Süzer’in gerekçelendirmeleri:
Düşük maaşlı memura yüksek zam göründü…2,5 milyonu aşkın memurun, milyonlarca esnafın, öğrencinin, öğretmenin, emeklinin, işçinin hatta yurtdışındaki trilyoner yatırımcının kafasında günlerdir bu soru yer işgal ediyor.
En sonunda söylememiz gerekeni şimdiden söyleyelim; pazarlık masasından sürpriz bir zammın çıkması çok ama çok zor.
Referandum, hükümetin yaklaşık 8 yıldır sürdürdüğü ekonomi politikasına değişiklik yaptırırsa bu, referandumun, mali istikrarla sağlanan güven ortamından çok daha fazlasını vadediyor olmasından olabilir ki, bu da zor görünüyor.
Referandum kozuna rağmen memur neden sürpriz boyutta, yüksek oranlı bir zam alamaz? İşte nedenleri:
2007 örneği ortada: Hükümet seçim ve benzeri dönemlerde uyguladığı ekonomi politikalarından kolay kolay taviz vermiyor.
2007 genel seçimleri döneminde yine memurla masaya oturulmuştu. Üstelik o dönem, ekonominin en rahat olduğu, büyümenin hızla arttığı bir dönemdi. Memur masada seçim kozunu haklı olarak kullanmak istedi.
Ancak zam enflasyon hedefinin üzerine çıkamadı. Kademeli bir zam yöntemiyle düşük dereceli memur maaşlarına yüzde 5,6 artı 4,6; yüksek dereceli memurun maaşına 2,2 artı 2 verildi.
Standart yöntem: Hükümet iş başına geldiği günden bu yana memurla masaya otursa da zam konusunda hep aynı şablonu kullanıyor.
Şablon, enflasyon hedefinden başkası değil. Her defasında memura diyor ki, “Enflasyona ezdirmem, fark olursa öderim!” Bu sefer bu kuralı bozar mı? Bozması için çok önemli bir neden olmalı.
Kaynak sınırlı: Bütçede personel maaşları için ayrılan kaynak önemli yer tutar. Bu kalemde yapılacak olağanüstü bir artış genel dengeyi bozar, hükümetlerin toplum geneline yönelik ekonomi politikalarını uygulama konusunda elini zayıflatır.
Henüz netleşmemekle birlikte, üç yıllık program çerçevesinde açıklanan 2011 bütçesine memur zammı için konulan ödenek yaklaşık 3,6 milyar TL civarında.
Bu da yaklaşık yüzde 6,1′lik bir zammı ifade ediyor. Rakam burada kalırsa, gelecek yıl memura bütçeden aktarılacak ödeme 59,4 milyardan 63 milyar liraya çıkacak.
Bu ödeneğin üzerine eklenecek her kaynak zam oranını yükseltecek. Ancak aynı zamanda bütçe açığını yükseltip diğer zorunlu harcamaları kısıtlayacak.
Mali Kural algısı: Yukarıda işaret ettiğimiz, Türkiye’ye yatırım yapmak için bekleyen yabancı yatırımcının gözünün memura verilecek zam oranında olması boşuna değil.
Peki memura beklenmedik sürpriz bir yüksek zam çıkarsa?
Bu sorunun yanıtı Süzer’in yanıtında saklı:
O yabancı, “Mali Kural yok, mali disiplin öldü!” diyecek, belki de Türkiye’ye gelmekten vazgeçecek.
Enflasyon hedefine uyumlu, hiç olmazsa hedefe yakın düzeyde belirlenecek zam ise o yabancıda, Mali Kural olmasa da Türkiye’nin en azından mali disiplinden vazgeçmediği algısı oluşacak.
Bu kritik algı durumu en azından ekonomi yönetimini ciddi ölçüde düşündürüyor.
Bakanların demeçleri: Ekonominin patronu Ali Babacan da para musluğunu elinde tutan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de son birkaç gündür mali disiplinden vazgeçilmeyeceği mesajı veriyor.
Elbette son kararı Başbakan veriyor. Ancak bugüne kadar ekonomi bakanlarının uyarılarının bugüne kadar sonucu doğrudan etkilediğine şahit olduk.
Bütün bu “neden”lerin ardından söylenebilir ki, düşük maaşlı memur yine yüksek oranlı zammı yakalayabilir. Ancak bu kesimin zam faturasını yüksek maaşlı memurların ödeyeceği şimdiden görünüyor.

Açıklanan enflasyon rakamları 2008 yılının enflasyon sonucunun 2000 yılından bu yana yaşanan en yüksek düzey olduğunu gösterdi.Bu ülkede enflasyon rakamları yılın son üç ayında sürekli sıçrama göstermiş ve sonunda da bu düzeye ulaşmıştı.Ukrayna’da enflasyon Ekim ayında yüzde 1.7,Kasımda yüzde 1.5 ve Aralıkta da yüzde 2.1 olarak gerçekleşmişti.